Raven en kraaien in België: slimme vogels uit de legendes

Een zwarte vogel op een kale tak, een schorre roep in de mist: rond Halloween zijn raven en kraaien de onbetwiste sterren van elk griezelverhaal. Maar achter dat duistere imago schuilen enkele van de slimste dieren die je in België kunt tegenkomen. Trek je Dark Raven Hoodie aan, met een raaf die in het donker alles in de gaten houdt, en leer de zwarte vogels van ons land herkennen.

Welke kraaiachtigen leven er in België?

De familie van de kraaiachtigen is groter dan je denkt. In Vlaanderen zijn vijf soorten algemeen: de Vlaamse gaai, de ekster, de kauw, de roek en de zwarte kraai. Daarnaast is er de raaf, die langzaam terugkeert, en de bonte kraai, een zeldzame wintergast met een grijs lijf.

De gaai en de ekster herken je makkelijk aan hun kleuren. Lastiger wordt het bij de vier "zwarte" soorten.

Raaf, kraai, roek of kauw: zo zie je het verschil

Tip: zie je een zwarte vogel hoog in de lucht met een staart die eindigt in een punt, als een wig? Dan is het wellicht een raaf. Een kraai heeft een afgeronde staart. Raven maken ook meer lawaai: hun roep is een diep, rollend "krok-krok".

Jonge roeken hebben de kale snavelbasis nog niet en lijken dan sterk op een zwarte kraai. Let dan op de veren aan de poten.

Hoe slim zijn kraaien?

Kraaiachtigen staan bekend als de slimste vogels ter wereld, en dat is niet overdreven.

• Ze onthouden gezichten. In 2008 droegen onderzoekers van de Universiteit van Washington in Seattle een masker terwijl ze kraaien vingen en ringden. Later scholden de kraaien iedereen uit die dat masker droeg, ook als het vermomd was. Mensen met een ander masker lieten ze met rust. Vijf jaar later deden de kraaien het nog steeds, tot meer dan een kilometer van de plek.
• Ze gebruiken gereedschap. Sommige kraaiensoorten peuteren met stokjes voedsel uit spleten.
• Ze denken vooruit. Raven verbergen voedsel en houden er rekening mee of een andere raaf meekijkt.

Kortom: wie een kraai boos maakt, heeft er een vijand bij die niet snel vergeet. Nog een slimme vogel van de nacht is de uil: op de Night Watch Sweatshirt houdt hij alles in de gaten wat de nacht verbergt. Meer over die vogels lees je in ons artikel over uilen in België.

De raaf keert terug

Eeuwenlang werd de raaf vervolgd. In Vlaanderen dateren de laatste broedgevallen volgens de VRT van 1842, in Wilrijk en Bazel. Daarna verdween de vogel bijna 150 jaar.

In de jaren '70 werden raven uitgezet in de Ardennen en op de Nederlandse Veluwe. In Wallonië broedde in 1980 het eerste koppel, en sindsdien veroverde de raaf de Ardennen, de Gaume en een deel van de Famenne. Begin deze eeuw ging het al om zo'n 70 à 90 broedparen, en sinds 2010 broeden er ook raven ten westen van de Maas.

Ook in Vlaanderen is de raaf terug. In 2019 broedde een koppel succesvol in de regio Ravels-Arendonk, en in de Noorderkempen, onder meer rond Wortel-Kolonie en het Merkske, worden steeds meer raven gezien. Volgens boswachter Bart Hoeymans hangt dat ook samen met de terugkeer van de wolf: raven eten graag van wat wolven achterlaten. Meer over dat roofdier lees je in ons artikel over de wolf in België. Een wolf die huilt naar de maan, met de bossen in het donker eronder? Die staat op de Silver Howl Hoodie.

Zie je een raaf? Meld je waarneming op waarnemingen.be, zodat de terugkeer goed opgevolgd wordt.

Meer kraaien dan vroeger

Niet alleen de raaf doet het goed. Volgens de broedvogeltellingen van het INBO is het aantal kauwen in Vlaanderen sinds 2007 meer dan verdrievoudigd. Ook de zwarte kraai en de roek namen sterk toe. Kraaiachtigen passen zich makkelijk aan en vinden in dorpen en steden voedsel en nestplaatsen genoeg.

Kraaien in de herfst en winter

In de herfst en winter zie je kraaiachtigen vaker in groepen. Roeken en kauwen zoeken samen voedsel op akkers en weilanden, en tegen de avond vliegen ze naar gezamenlijke slaapbomen. Zo'n slaapplaats kan honderden vogels tellen, die luid roepend binnenvallen. Net als bij spreeuwenzwermen is de schemering het beste moment om ze te zien.

Een zwerm donkere vogels tegen een avondlucht: daar past de Lone Dusk Sweatshirt bij, met een eenzame wolf tegen een schemerhemel.

Raven in mythes en legendes

Waarom zijn raven en kraaien zo verbonden met de dood en het mysterie? Ze zijn zwart, slim, en ze eten van dode dieren. Dat maakte ze in veel culturen tot boodschappers tussen de wereld van de levenden en die van de doden.

Het bekendste verhaal komt uit de Noorse mythologie. De oppergod Odin had twee raven: Huginn ("gedachte") en Muninn ("herinnering"). Elke ochtend vlogen ze over de wereld, en 's avonds zaten ze op Odins schouders en vertelden ze hem alles wat ze gezien hadden.

Hou je van griezelige verhalen? Lees dan ook ons artikel over legendes en griezelige plekken in België. Of trek het Dark Raven-shirt aan, met een waakzame raaf in diepzwarte veren.

Mag je kraaien bestrijden?

Kraaiachtigen hebben een slechte naam bij sommige landbouwers, omdat ze zaaigoed en jonge planten opeten. Toch zijn ze beschermd. In Vlaanderen vallen ze onder de Europese Vogelrichtlijn en het Vlaamse Soortenbesluit. Landbouwers kunnen bij het Agentschap Natuur en Bos een uitzondering krijgen, maar alleen als andere afschrikmiddelen niet werken. Volgens de VRT werden in 2023 in Vlaanderen 42.459 eksters gedood, iets waar Vogelbescherming Vlaanderen sterk tegen protesteert.

Ook in Wallonië zijn de zwarte kraai, de ekster, de roek en de kauw beschermd, en mag je ze alleen met een afwijking doden. Een nest met eieren of jongen vernietigen is verboden.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een raaf en een kraai?

De raaf is veel groter, ongeveer zo groot als een buizerd. Hij heeft een zwaardere snavel en in de vlucht een wigvormige staart. Een zwarte kraai is kleiner en heeft een afgeronde staart.

Komen er raven voor in België?

Ja. In de Ardennen broeden ze weer sinds 1980, en in Vlaanderen broedde in 2019 opnieuw een koppel, in de regio Ravels-Arendonk. In de Noorderkempen worden ze steeds vaker gezien.

Mag je kraaien afschieten?

Nee. Kraaiachtigen zijn beschermd. Landbouwers kunnen alleen met een uitzondering van het Agentschap Natuur en Bos ingrijpen, als andere maatregelen niet werken.

Voor wie houdt van de wilde, donkere kant van de natuur

Een raaf die roept boven het bos, een zwerm kauwen in de avondschemering: de zwarte vogels maken elke herfstwandeling een tikje mysterieuzer. Tips om zelf vogels te leren herkennen, lees je in ons artikel over vogels spotten in België. Ontdek al onze dierendesigns in de Wildlife-collectie. Verzending is gratis in de hele EU vanaf €45 (anders €4,99).