Vleermuizen in België: feiten, soorten en waar ze overwinteren

Halloween komt eraan, en dan duiken ze overal op: vleermuizen, op versieringen, kostuums en griezelfilms. Maar de echte vleermuizen zijn veel boeiender dan hun spookimago. Het zijn de enige zoogdieren die echt kunnen vliegen, ze "zien" met geluid en eten in één nacht honderden insecten. En net nu, in de herfst, zoeken ze een plek voor hun winterslaap. Trek je Night Watch Hoodie aan, met een uil die alles ziet wat de nacht verbergt, en ontdek alles over de vleermuizen van België.

Hoeveel soorten vleermuizen leven er in België?

In België leven meer dan twintig soorten vleermuizen. De Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt telt er 23, waarvan een zeventiental ook in Vlaanderen voorkomt. Het exacte aantal verschilt een beetje per bron, omdat sommige soorten heel zeldzaam zijn.

Onze vleermuizen zijn klein: ze wegen tussen 5 en 25 gram. De meeste passen opgevouwen in een luciferdoosje.

Alle vleermuizen zijn beschermd

Alle vleermuissoorten zijn in België wettelijk beschermd. Het is verboden om vleermuizen te verstoren, te vangen of te doden, en ook om hun verblijfplaats te vernielen.

Enkele soorten die je kunt tegenkomen

• Gewone dwergvleermuis: de meest algemene soort van België, in elke provincie. Ze weegt maar 3,5 tot 8,5 gram en heeft een spanwijdte van 18 tot 24 cm. Ze woont graag in spleten van huizen, achter gevelbekleding of onder dakpannen.
• Watervleermuis: jaagt laag boven het water op insecten. Op een zomeravond zie je haar vaak boven een vijver of kanaal.
• Rosse vleermuis: een van de grootste soorten, die in holle bomen woont.
• Gewone grootoorvleermuis: herkenbaar aan haar enorme oren, bijna zo lang als haar lijf.
• Franjestaart en baardvleermuis: samen met de watervleermuis de soorten die je het meest vindt in de Antwerpse forten.

Zo zien vleermuizen in het donker

Vleermuizen zijn niet blind: ze kunnen gewoon zien. Maar in het donker vertrouwen ze vooral op echolocatie. Ze stoten hoge geluiden uit, tot 160 per seconde, en luisteren naar de echo. Zo maken ze een "geluidskaart" van hun omgeving en vinden ze insecten in volle vlucht.

Die geluiden zijn zo hoog dat wij ze niet horen. Met een batdetector worden ze hoorbaar. Zo'n toestel kun je gebruiken tijdens begeleide vleermuiswandelingen.

Natuurlijke muggenvangers

Volgens Natuur en Bos kan een vleermuis tot 1.000 muggen per nacht eten. Een kleine dwergvleermuis eet al gauw enkele honderden insecten per nacht. Vleermuizen zijn dus echte bondgenoten in de tuin. Wie graag 's avonds buiten is om ze te zien jagen, voelt zich thuis in de Lunar Horizon Hoodie, met een berglandschap onder de maan.

De winterslaap: waarom je vleermuizen nu met rust laat

In de herfst wordt het eten schaars, want er vliegen minder insecten. Daarom houden vleermuizen een echte winterslaap, ruwweg van november tot maart. Ze beginnen eraan als de temperatuur vaak onder de 10 °C zakt.

Tijdens de winterslaap zakken hun lichaamstemperatuur, hartslag en ademhaling tot een minimum. Zo verbruiken ze bijna geen energie en overleven ze maandenlang op hun vetvoorraad.

Wakker worden kan dodelijk zijn

Wordt een vleermuis tijdens de winterslaap gewekt, door licht, lawaai of warmte, dan kost het opwarmen enorm veel energie. Dat duurt tot een halfuur. Gebeurt het te vaak, dan raakt haar vetvoorraad op voor de lente er is, en dat overleeft ze vaak niet. Daarom zijn veel winterverblijven in de winter gesloten voor bezoekers.

Waar overwinteren vleermuizen in België?

Vleermuizen zoeken voor de winter een plek die koel, vochtig en vorstvrij is en waar het rustig blijft. Denk aan:

• forten, zoals de forten rond Antwerpen;
• mergelgrotten en groeven, onder meer in Limburg;
• ijskelders, bunkers en kelders;
• steengroeven en brugfunderingen.

Een warme laag is voor ons dan geen overbodige luxe: de Crescent Peak Sweatshirt, met een maansikkel boven de bergen, past perfect bij lange herfstavonden.

De wintertellingen

Elk jaar in februari tellen vrijwilligers van de Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt de vleermuizen in hun winterverblijven. Ze volgen samen zo'n 2.700 overwinteringsplaatsen.

• In de Antwerpse forten telden 90 vrijwilligers in februari 2025 zo'n 3.500 vleermuizen in 16 forten. In één fort hingen er tot 1.500. De populaties zijn er het voorbije decennium stabiel gebleven.
• In de Limburgse mergelgrotten en groeven gaf de jongste telling 6.340 vleermuizen, tegenover 5.670 het jaar voordien. Het aantal Bechsteins vleermuizen verdubbelde zelfs. Volgens Natuurpunt komt dat doordat de winterverblijven beter beschermd worden.

Mythes over vleermuizen

• "Vleermuizen zijn blind." Niet waar: ze zien gewoon, en gebruiken in het donker hun echolocatie.
• "Vleermuizen zuigen bloed." De echte vampiervleermuizen leven alleen in Midden- en Zuid-Amerika. Onze vleermuizen eten alleen insecten.
• "Ze vliegen in je haar." Dankzij hun echolocatie weten ze heel precies waar je bent en vliegen ze je juist voorbij.

Raak een vleermuis nooit met blote handen aan

Een klein risico is wel echt: vleermuizen kunnen een zeldzame vorm van hondsdolheid dragen, het vleermuislyssavirus. In België werd het in 2016 en 2017 vastgesteld bij laatvliegers in de provincie Luxemburg. Het risico voor het publiek is heel klein, maar raak een vleermuis daarom nooit met blote handen aan.

Een vleermuis gevonden?

Vind je een vleermuis op de grond of in huis?

1. Trek handschoenen aan.
2. Leg de vleermuis voorzichtig in een schoenendoos met luchtgaatjes en een doek.
3. Zet er een dopje water bij.
4. Laat ze 's avonds vrij, op een rustige plek.
5. Kan ze niet vliegen, is ze gewond of is het koud? Bel dan een vogelopvangcentrum of het nummer 1700.

Zo help je vleermuizen

• Gebruik geen pesticiden in je tuin, zodat er genoeg insecten zijn.
• Dim je buitenverlichting of zet ze uit. Veel licht verjaagt vleermuizen.
• Hang een vleermuiskast op, hoog aan een muur of boom.
• Maai minder vaak, zodat er meer insecten op je gazon leven.
• Ga mee op vleermuiswandeling: elk jaar in het laatste weekend van augustus organiseert Natuurpunt de Nacht van de Vleermuis, met avondwandelingen en batdetectors op tientallen plekken.

Waarom horen vleermuizen bij Halloween?

Halloween gaat terug op het Keltische feest Samhain, meer dan 2.000 jaar oud. Volgens folkloristen trokken de grote vuren van dat feest insecten aan, en daarmee ook vleermuizen. Zo raakten ze al vroeg verbonden met die donkere herfstnacht. In 1897 deed Bram Stoker er nog een schepje bovenop: in zijn roman Dracula kan de graaf in een vleermuis veranderen. Sindsdien is de vleermuis het symbool van griezelen.

Zin in een nachtelijke wandeling? Met wat geluk zie je op een zachte herfstavond nog vleermuizen jagen, en daarna kun je sterrenkijken in België. Ook uilen in België laten zich vaak 's avonds horen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel soorten vleermuizen zijn er in België?

Meer dan twintig. De Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt telt er 23 in België, waarvan een zeventiental in Vlaanderen.

Wanneer houden vleermuizen een winterslaap?

Ruwweg van november tot maart, zodra de temperatuur vaak onder de 10 °C zakt. Ze overwinteren in forten, grotten, kelders en bunkers.

Wat doe je met een gevonden vleermuis?

Gebruik handschoenen, leg ze in een doos met luchtgaatjes en laat ze 's avonds vrij. Is ze gewond of kan ze niet vliegen, bel dan een vogelopvangcentrum of 1700.

Voor wie thuis is in de nacht

Een sterrenhemel, het fladderen van een vleermuis en de stilte van een herfstnacht: de natuur wordt pas echt magisch als het donker is. Ontdek al onze nachtdesigns in de Night Sky-collectie, zoals de Star Map Hoodie met een kampvuur onder een sterrenhemel, of het Dark Raven-shirt met een raaf die alles in de gaten houdt. Verzending is gratis in de hele EU vanaf €45 (anders €4,99).