Spreeuwenwolken in België: waar en wanneer zie je ze?

Het is een grijze herfstavond, de zon zakt achter de velden en plots verschijnt er een zwarte vlek aan de hemel. Ze groeit, rekt zich uit, krult als rook en valt dan weer samen tot een bol. Het zijn spreeuwen: duizenden vogels die als één wezen door de lucht bewegen. Zo'n spreeuwenwolk is een van de mooiste natuurshows die je in België gratis kunt zien. Trek je Pine Dusk Hoodie aan, met een rij dennen tegen een vervagende avondhemel, en ontdek waarom spreeuwen dit doen en waar je de kans maakt om het te zien.

Wat is een spreeuwenwolk?

Een spreeuwenwolk (in het Engels murmuration) is de grote, golvende zwerm die spreeuwen vormen vlak voor ze gaan slapen. Overdag zoeken ze in kleinere groepen naar voedsel op graslanden en akkers. Tegen de avond komen al die groepjes samen. Volgens Natuurpunt vormen ze "tegen zonsondergang wonderlijke spreeuwenwolken voor ze richting gezamenlijke slaapplaats vliegen".

Op zo'n slaapplaats kunnen enorme aantallen samenkomen: volgens Natuurpunt soms meer dan één miljoen spreeuwen. Meestal gaat het om tienduizenden tot honderdduizenden vogels.

Waarom vliegen spreeuwen in zo'n zwerm?

Bescherming tegen roofvogels

De belangrijkste reden is veiligheid. Een roofvogel zoals een sperwer heeft het moeilijk om in een grote, snel draaiende groep één spreeuw uit te kiezen. De plotse wendingen van de zwerm verwarren de jager. Daarom zie je de wolk vaak extra wild bewegen als er een roofvogel in de buurt is. Die snelle jager uit de lucht zie je ook op de Swift Dive Sweatshirt: een valk die met gevouwen vleugels naar beneden duikt.

Een slaapplaats als informatiecentrum

Natuurpunt beschrijft de slaapplaats ook als een soort informatiecentrum. Spreeuwen die overdag een goede plek met voedsel vonden, vliegen de volgende ochtend terug naar datzelfde gebied, en andere spreeuwen volgen hen.

Sommige bronnen noemen ook warmte als reden om samen te slapen, maar dat is niet goed onderzocht. Zelfs ornithologen zijn het niet helemaal eens over alle redenen.

Hoe botsen ze niet?

Duizenden vogels, dicht op elkaar, aan hoge snelheid, en toch botsen ze bijna nooit. Onderzoekster Charlotte Hemelrijk (Rijksuniversiteit Groningen) maakte er een computermodel van. Daaruit blijkt dat elke spreeuw maar op een handvol buren hoeft te letten, ongeveer zeven, en dat ze zo'n 36 km/u vliegen. Er is geen leider en geen "telepathie" nodig: als elke vogel zijn buren volgt, ontstaan die prachtige golven vanzelf.

Wanneer zie je spreeuwenwolken?

• Seizoen: vooral in de herfst en winter. In de wintermaanden komen er spreeuwen uit Noord- en Oost-Europa bij onze eigen vogels, waardoor de groepen nog groter worden. Een deel van onze eigen spreeuwen trekt in het najaar juist weg, vooral naar Frankrijk.
• Tijdstip: vanaf het einde van de namiddag en tijdens de avondschemering, vlak voor zonsondergang. Kijk dus op het uur van zonsondergang en zorg dat je er ruim op tijd bent.
• Weer: een heldere avond geeft het mooiste tegenlicht, maar ook bij bewolking gaan spreeuwen gewoon slapen.

Dat moment waarop de dag overgaat in de nacht, met grijze tinten en een gloed van oranje, zie je ook op de Lone Dusk Sweatshirt, met een eenzame wolf tegen een schemerhemel.

Waar in België?

Spreeuwen kiezen hun slaapplaats niet elk jaar op dezelfde plek. Een vaste lijst bestaat daarom niet. Dit zijn de plekken waar je de meeste kans hebt:

• Rietvelden in moerasgebieden. Riet is een geliefde slaapplaats: de vogels zitten er veilig boven het water. Denk aan moerasgebieden zoals De Blankaart in Woumen (West-Vlaanderen).
• Bomenrijen en struiken. In 2022 sliepen er bij Steenkerke (Veurne) volgens de VRT meer dan honderdduizend spreeuwen in een paar bomen en struiken. Elke avond kozen ze dezelfde plek, nadat ze eerst op de velden verzameld hadden.
• Stadsparken en zelfs stations. Soms slapen spreeuwen in parken in de stad of onder grote overkappingen.

Tip: zoek actuele meldingen op waarnemingen.be of vraag het aan je lokale Natuurpunt-afdeling. Wie in de buurt een slaapplaats kent, weet ook hoe laat de vogels aankomen. Meer tips voor beginners lees je in ons artikel over vogels spotten in België.

Tips om een spreeuwenwolk te bekijken

• Kom op tijd. Wees er minstens een halfuur voor zonsondergang, want de eerste groepen komen al vroeg.
• Luister. De spreeuw is een luidruchtige vogel. Vaak hoor je het gekwetter en het geruis van de vleugels al voor je de zwerm ziet.
• Blijf op afstand en op de paden. Zo stoor je de vogels niet als ze gaan landen.
• Neem een verrekijker mee, maar kijk vooral ook met het blote oog: de vorm van de hele wolk is het mooiste.
• Kleed je warm aan. Stilstaan op een koude herfstavond gaat snel door je kleren. Een dikke laag zoals de Mirror Lake Hoodie, met een spiegelglad meer tussen de bergen, houdt je warm tot de laatste spreeuw geland is.

Verrassende feiten over de spreeuw

• Een echte imitator. De spreeuw kan geluiden van andere vogels, kikkers en zoogdieren perfect nadoen. Volgens Natuurpunt imiteert hij vooral de buizerd, de wielewaal, de kleine bonte specht en de kip. Die imitaties zijn aangeleerd, niet aangeboren.
• Zwart, maar niet saai. Van dichtbij heeft een spreeuw een glanzend zwart verenkleed met een paarse, groene en blauwe gloed. In de winter krijgt hij opvallende witte spikkels. In het broedseizoen is zijn snavel geel.
• Minder dan vroeger. De spreeuw is nog altijd een van de meest voorkomende vogels in België, maar het aantal broedparen in Vlaanderen daalde tussen 2007 en 2018 met zo'n 36%. Bij het Grote Vogelweekend van 2025 kwam de spreeuw wel opnieuw in de Vlaamse top 10 van de meest getelde tuinvogels, op de tiende plaats.

Ben je gefascineerd door vogels die in groep reizen? Lees dan ook ons artikel over kraanvogels spotten in België.

Veelgestelde vragen

Hoe laat zie je een spreeuwenwolk?

Vanaf het einde van de namiddag en tijdens de schemering, vlak voor zonsondergang. Kom op tijd, want de show is voorbij als alle vogels geland zijn.

Waarom vliegen spreeuwen in een zwerm?

Vooral om zich te beschermen tegen roofvogels: in een grote, snel bewegende groep is het moeilijk om één vogel te pakken. De slaapplaats dient ook om informatie over goede voedselplekken te delen.

Hoeveel spreeuwen zitten er in zo'n zwerm?

Dat verschilt sterk. Vaak gaat het om tienduizenden tot honderdduizenden vogels. Op de grootste slaapplaatsen kunnen het er volgens Natuurpunt meer dan een miljoen zijn.

Voor wie houdt van de avondhemel

Een koude avond, een oranje lucht en duizenden vleugels die als één wolk door de lucht golven: zo'n moment vergeet je niet snel. Ontdek al onze vogeldesigns in de Birds-collectie, zoals het Dark Raven-shirt met een waakzame raaf in diepzwarte veren. Verzending is gratis in de hele EU vanaf €45 (anders €4,99).